Gizartea XVI eta XVII. mendeetan

| View | Upload your own

ARO MODERNOKO EGUNEROKO BIZITZA (2)

Bestalde, kleroa aipatu dezakegu. Hauek pribilejio asko zituzten eta herri batzuetan %10 baino gehiago ziren. Ez zituzten zergak ordaintzen eta, nobleak bezala, errentaz bizi ziren. Bi talde bereiz daitezke, hau da, goi-kleroa(kardinalak,gotzaiak,prioreak eta abadeak) eta behe-kleroa (fraideak,apaizak eta monjeak).

Azkenik, pribilejiorik gabekoak zeuden. Hauek lurrak landu eta zergak ordaintzen zituzten. Baserritarrak ziren gehienak (Herri xehea). Talde honetan, burgesak eta merkatari aberatzak zeuden. Botere ekonomiko handia eduki harren oso bizimodu xumea zuten. Beraz, bizimodua kontraste handikoa zen Europan.

Alde batetik, hiriko bizimodua kontraste handikoa zen, batzuek luxu asko zeukaten eta beste batzuek arazoak zituzten eguneroko jatekoa lortzeko. Merkatariak eta eskulangileak ziren. Etxeko tresneria urria zen, batzuek ez zuten oherik ere. Landetako bizimoduan, aldiz, baserrietan bizi ziren. Beraz, nekazariak, abeltzainak edo eskulangileak ziren.

Bestetik, Espainiako bizimoduak Xll. mendean Krisi handia jasan zuen eta Europaren hegemonia galdu zuen. Elikagaiak neurrizkoak ziren, oinarrizko produktuak honako hauek ziren: ogia, barazkiak, lekaleak, okela, ardoa, gazta eta arraina. Eguneroko edozein ordutan txokolatea edaten zuten, Ameriketatik ekarritakoa. Barazkiak pobreen janaritzat hartzen zuten. Okela luxutzat hartzen zuten eta bakarrik dirudunek jaten zuten. Ogia herri xehearen oinarrizko janaria zen. Gazta artisauen eta abeltzainen oinarrizko jatekoa zen eta ardoa jateko orduetan bakarrik edaten zuten.

Burgesek jantzi ilunak eta sinpleak zeramaten. Nobleek jantzi korapilotsuak jasten zituzten eta emakumeek kolore biziko jantzi nabarrak (apaingarri askokoak eta garestiak) jasten zituzten. Herri xehearen arropak soilak ziren. Beraien dibertitzeko erak aldatu egin ziren, antzerkia zuten gustoko, batez ere, komediak. Teoria zientifikoak eztabaidatzea eta euren erretratuak egitea gustatzen zitzaien. Garai hartan, nobleek lan egitea gaizki ikusita zegoen, nahiz eta, miseria gorrian egon. Nobela pikareskoaren antzeko bizimodua zen garai hartan.

El lazarillo de Tormes

Beraz, hau guztia jakinda, bizimodua, ohiturak, kontsumoa eta estamentuen boterea asko aldatu da.

XVI. mende amaieran Europako gizartea aldatu zen

Aro Modernoko eguneroko bizitza kontraste handikoa

Erdi Aroaren amaieran, XVI. mendea amaitzera zihoala, Europako gizartean eragin nabarmena izango zuen gertakizun historiko bat gertatu zen. Bidai handien garaia ireki zen. Ondorioz, ibilbide edo lurralde berriak aurkituziren eta hauek izan ziren arrazoiak: lehenengo, itsaso zabalean bidaiatzeko nabigazio tresnak hobetu ziren. Adibidez: Iparrorratza,astrolabioa (nabigazioan izarrei esker gauez orientatzeko erabiltzen da) , nabigazio-kartak eta karabelak (karel altua eta bela handiak).

Bigarrengoz, Liburuak zabaldu ziren eta ondorioz mundua biribila zela jakin zuten (Imago mundi). Geroago lehen lur globoa sortu zen (1494). Hirugarrengoz, Konstantinopla turkiarren esku geratu zen. Ondorioz, espezien ibilbideak itxi ziren eta berriak egin zituzten.

Espainiarrak eta portugesak Amerikara iritsi zirenean, honako hiru zibilizazio garatu aurkitu zituzten. Alde batetik, Azteken inperioa. Hauek gaurko Mexikon bizi ziren. Politeistak ziren, hau da, jainko bat baino gehiagotan sinesten zuten. Beraien hizkuntza “nahuatl” zen. Gizartean gerraiak, esklabuak, eskulangileak eta nekazariak zeuden. Hiriak oso urbanizatuak ziren, batez ere, hiriburuak.

Bestalde, Maiakzeuden. Hauek Tabasko eta Honduras bitartean kokatu ziren. Hiri-estatuetan bizi ziren, klanetan antolatuta. Beraien kulturak ezaugarri homogeneoak zituen. Espainolak iritsi zirenean gizartea gainbeheran zegoen eta hiriak hondatuta zeuden.

Azkenik, Inken inperioazegoen eta, hauek, Andeetako goi lautadetan bizi ziren. Herrialde bakoitzak erkidego bat osatzen zuen. Erkidego burua jauntxoa zen. Enperadorea, “Eguzkiaren semea” edo inka zen eta biztanleriarengan botere guztia zuen. Politeistak ziren eta jainko nagusia Eguzki jainkoa zen. Nekazariak eta abeltzainak ziren.

Aurkikuntzaren ondorioz Portugalek eta Gaztelak eragin-eremua finkatzeko akordioa egin zuten. Akordioari Tordesillasko ituna deritzo. 1.518-1.522 Magallanesek eta Elkanok munduari bira eman zioten lehenengo aldiz.Espainiolak eta portugesak Amerikara gaixotasun ugari eraman zituzten eta hango gente asko hil egin zen, ez bait zituzten gaixotasunak ezagutzen. Indiarrei katolizismoa ezarri zitzaien. Ondorio ekonomikoak izugarriak izan ziren Ameriketatik ekarritako landareak eta produktuak nekazaritzan eta kontsumo ohituretan sartu zirelako.

Amerikaren aurkikuntzak gertatu ziren garaian europar gizartea ondorengo hiru estamentutan banatuta zegoen:

Alde batetik nobleak bereiz zitezkeen.Hauek eragin handiko talde txikia ziren. Pribilejio asko zituzten. Ez zituzten zergan ordaintzen eta errentaz bizi ziren. Bi taldetan banatuta zeuden, hau da, goi-noblezia (erregearen armaden jeneralak,diplomatikoak edo kontseilariak) eta behe-kleroa (ekonomia urriagoa zuten pertsonak).